10 03 2013

Mısra-i Berceste örnekleri ( Divan şiirinden beyitler)

 

            1. Benem aşık ki rüsvalıkta tutdı şöhretim şehri

               Yazanlar kıssa-ı mecnun'u hep yabane yazmışlar.    (Nefi)

Anlamı: Gerçek aşık benim ki bu konudaki şöhretim tüm şehirce bilinmektedir. Mecnun (Leyla ile Mecnun) hikayesini yazınlar hep boşuna yazmışlar.

Anlamı tevriyeli olduğu için ikinci dize farklı şekillerde yorumlanabilir. Şöyle ki: Mecnun hikayesini yazanlar onu benim için (bana ithafen) yazmışlar, 

 

 

2. Güzeller mihribân olmaz dimek yanlışdur ey Bâkî

    Olur vallâhi billâhi hemân yalvarı görsünler    (Bâkî)

Anlamı: Ey Bâki! Güzeller iyi huylu, şefkatli olmaz demek yanlıştır; vallâhi billâhi olurla hele biraz yalvarışları görsünler...

 Bu beyitte ikinci dizedeki “yalvar” sözcüğü tevriyeli kullanılmıştır. Hem “yalvarmak” hem de para anlamındadır. Yalvarıgörsünler ise yalvarmayı görsünler ve parayı görsünler anlamlarında tevriyeli kullanılmıştır.

 

3. "Hâk-i pâyın olduğum gördü dedi kâfir rakîb

     Taş ile başını döğüp ”yâleyteni küntü türâb”  (Sezayi-i Gülşeni)
 
 
Anlamı: Ey sevgili senin ayağının toprağı olduğumu gören kafir  rakip başını taşlara vurup  “keşke ben de toprak olsaydım” dedi.
 
 ”yâleyteni küntü türâb” ifadesi Kuran'ın Nebe Suresi'nin 40. ayetinde geçen bir ifadedir. Anlamı ise şöyledir:  Biz sizi yakın bir azap hakkında uyardık. O gün insan kendi eliyle yaptıklarına bakar; kâfir de 'Keşke toprak olsaydım' der.
 
Buradan hareketle beyitin yorumu bir başka anlam kazanır. Sevgilinin toprağı olmak dahi olmak çok anlamlıdır. Adem yaratıldığında Meleklere Ademe secde etmeleri emredilir. Bütün melekler buna uyar sadece Şeytan uymaz. Bu olayın hikayesi Makalat'tta kısaca şöyle nakledilir:
 
"Hak Teala,İblis'e sordu
-Niçin Adem'e secde etmedin? O zaman İblis şöyle cevap verdi :
-Beni ateşden onu çamurdan yarattın.
Yani ''Sen beni ateşden,onu toprakdan yarattın.Bu yüzden benim terkibim ulvi , toprak ise sulfidir.Ben yaratılışda ondan yüceyim bu nedenle Adem'e secde etmedim.
Kendine güvendi ve gururlandı.Hak teala da onu dergahından kovdu.Önceleri Allah'a yakın iken adı Haris'ti sonra mahrum , şaşkın ve melun oldu.Adı da şeytan iblis oldu." (Hacı Bektaşi Veli: MAKALAT)
 
Dolayısıyla ateşten, ateşin parıltısından yaratılan şeytan kendini üstün tutarak Adem'e secde etmedi. Böylece lanetlendi. Kendi eliyle küfre sapmış oldu. Ancak O gün, Kıyamet Günü, geldiğinde her kafir gibi İblis de hatalarından dolayı pişmanlık duyacak. Ve o kibirinden dolayı küçümsediği çamurdan müteşekkil insanoğluna bakarak "Keşke toprak olsaydım" diyecek...
 
Bu beyittte "rakip" kibirli şeytana benzetiliyor. Kendini üstün gören rakip, aşığın sevgilin toprağı oluşunu (ölümünü) görünce  rakip (kafir) olduğundan pişmanlık duyacak ve sevgiliye toprak haliyle de olsa kavuşan aşığa (Adem'e) imrenip keşke ben de onun gibi toprak olabilseydim, der..
 
4. Zâhidâ dûzâh otıdın mini ni korkata sin
 Hicr otı kaşıda körmes min anı uçkunça
 
Ey zâhid! Cehennem ataşiyle beni nasıl korkutasın; ben onu ayrılık ateşinin karşısında bir kıvılcım gibi görmem
 
 

1372
0
0
Yorum Yaz